Metoda case study jako metoda nauczania

Od dawna w większości wyższych szkół amerykańskich (zwłaszcza prawniczych i biznesu) metoda caseowa jest jedną z podstawowych metod nauczania. Popularność metody case'owej wynika stąd, że wprowadza ona realizm do sali seminaryjnej, pozwala integrować wiedzę o danej dziedzinie rzeczywistości z wiedzą teoretyczną i pokazuje współzależności między zjawiskami. Ponadto analiza przypadków pozwala studentom budować zaufanie do własnych umiejętności, rozwijać umiejętności podejmowania decyzji, porozumiewania się, a także współpracy w warunkach konkurencji (Kostecki, 1992).

Zastosowania w dydaktyce

Metoda case'owa jako metoda uczenia i nauczania ma bardzo długą historię. Jej zastosowanie jest szczególnie widoczne w tych dziedzinach, w których studenci lub uczniowie muszą zrozumieć zjawiska (wydarzenia, procesy) łączące unikalność i złożoność (Brocławik i inni, 1994).

Metoda case study znajduje coraz częściej zastosowanie w edukacji. Od dawna jest powszechnie stosowaną techniką do bardzo zróżnicowanych zadań edukacyjnych, głównie w szkołach wyższych kształcących przyszłych lekarzy i prawników. Szkoły biznesu bardzo intensywnie wprowadzały programy edukacyjne bazujące na metodzie case study lub na tzw. "uczeniu aktywnym" (Boisjoly i DeMichiell, 1994). Obok Uniwersytetu Harvarda, gdzie ponadto metoda analizy przypadku rozwijała się na różnych wydziałach, metoda ta stosowana jest powszechnie w innych amerykańskich szkołach wyższych. Dla przykładu, szkoła biznesu na Uniwersytecie w Fairfield, zreformowała swoje programy kształcenia tak, że w miejsce indywidualnych długofalowych kursów w zakresie zarządzania, marketingu, produkcji, finansów i systemów informacyjnych, student wybiera tylko jeden kurs. Taki kurs jest zbudowany z case'ów, które opisują każdą z wcześniej wymienionych dyscyplin, prezentując je w specyficzny sposób. Dzięki temu, studenci zaczynają zdawać sobie sprawę z powiązań różnych dziedzin i zaczynają myśleć szerszymi kategoriami, zadając pytania i szukając rozwiązań.

Analizę przypadku stosuje się także w rozwijaniu krytycznego myślenia (Alvarez i inni, 1990), w interaktywnych kursach językowych (Carney, 1995), kursach poszerzających horyzonty myślowe studentów (Brearley, 1990), a nawet w kursach technicznych (Greenwald, 1991) i filozoficznych (Garvin, 1991).

Case'ową metodę nauczania wprowadziło wiele polskich szkół biznesu, z krakowską Akademią Ekonomiczną na czele. 


Rodzaje case'ów używanych w dydaktyce


Używane dla celów nauczania przypadki mają być, przede wszystkim interesujące dydaktycznie. Tematem przypadku może być dowolne zjawisko, czy wydarzenie.

M. Eugene Gilliom (1977) rozróżnia dziewięć fundamentalnych typów przypadków:

1. Epizody bez zakończenia (open-ended episodes). Zadaniem studentów jest przewidzieć konsekwencje znajdujących się w opisie wydarzeń. Mają przeanalizować możliwe do podjęcia w danej sytuacji decyzje i wybrać najlepsze. Innymi słowy mają oni dopisać zakończenie do sytuacji opisanej w case'ie.
   
2. Eseje (interpretive essays). Główną cechą tego typu case'ów jest tendencyjność i manipulacja informacją. Są one (np. artykuły prasowe) używane, aby pokazać techniki wpływania na nasze myślenie i pokazać w jaki sposób interpretacja faktów zależy od sposobu ich prezentowania.
   
3. Cases oparte o dokumenty. Ten typ case'ów dominuje w analizach naukowych. Dokumentami mogą być zarówno raporty, listy, biuletyny, protokoły, schematy, rozkazy, jak i dokumenty organizacyjne, takie jak zamówienia, raporty, wnioski pokontrolne i regulaminy (patrz Yin, 1984).
   
4. Pamiętniki. Pamiętniki są rejestracją faktów, wydarzeń i decyzji. Zwykle zawierają także oceny, oczekiwania i interpretacje dokonywane przez autora. 
   
5. Kroniki. Kronika, to formalny, chronologiczny zapis faktów, wydarzeń i decyzji . Często pozwala na zrekonstruowanie przebiegu wydarzeń i pokuszenie się o wnioski dotyczące zależności przyczynowo-skutkowych. Niektóre dokumenty, takie choćby jak dzienniki pokładowe statków i samolotów, przybierają postać kroniki.
   
6. Zeznania świadków (eyewitness accounts). Są to zwykle krótkie teksty pisane po wydarzeniu. W zależności od pozycji autora, case'y takie zależą od dostępnych mu faktów. Zawierają także klimat wydarzenia. Zwykle są jedynym źródłem szczegółowej informacji o tym, co się wydarzyło. Różnią się od kronik tym, że autor sprawozdający wydarzenie znajdował się bliżej wydarzenia.
   
7. Dokumentacja sądowa (court cases). Rdzeniem tych case'ów są wyroki sądowe oraz dokumentacja wydarzeń, które do nich doprowadziły. Ten rodzaj case'ów odgrywa szczególną rolę w Stanach Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii, a więc krajach, w których obowiązuje prawo oparte o precedensy. Przyjmują się także w Polsce jako metoda kształcenia prawników. 
   
8. Opisy (narratives). Case powinien opierać na autentycznych wydarzeniach. Istnieje jednak gałąź literatury, określana mianem "literatury faktu", w której tylko rdzeń opiera się na faktach. Zarówno postacie, jak szczegóły mogą być zupełnie fikcyjne. Ta kategoria case'ów może być użyteczna i inspirująca. Należy sobie jednak zdawać sprawę z częściowej ich fikcyjności.
   
9. Winietki (vignettes). Ten rodzaj case'ów prezentuje epizody lub osoby, a prezentacje nie pretendują do tego, aby dać wyczerpujący opis. Dramatyzują rzeczywistość, skupiając się na najważniejszych aspektach opisywanego zjawiska. 

• określenie celów case'u. Zwykle analiza konkretnego przypadku mieści się, a przynajmniej powinna mieścić się, w szerszej koncepcji zajęć. Ponieważ analiza przypadku jest zajęciem czasochłonnym, warto z góry zastanowić się nad jego miejscem w procesie dydaktycznym. Pytania, które warto sobie zadać, to jakim celom wprowadzenie case'u ma służyć: czy chodzi o pokazanie jak dokonywane są wybory; uświadomienie, co modeluje zachowanie osób w konkretnych sytuacjach; czy też, na przykład, jakie są możliwe strategie rozwiązywania problemów stojących przed osobą, grupą społeczną lub organizacją.
  Należy, przy tym, uwzględnić doświadczenie studentów, ich wiedzę ogólną o życiu, wiedzę z zakresu dyscypliny naukowej, z perspektywy której case jest rozważany, a także ich doświadczenie z analizowaniu przypadków.
  
• wybranie materiałów 
  Osoba dobierająca materiał do case'u edukacyjnego musi podejmować serię decyzji dotyczących poziomu skomplikowania materiałów, rozumianego jako:
  
  1. skomplikowanie informacji
     Im bardzie złożone informacje zawarte są w tekście, tym większe prawdopodobieństwo tego, że studenci będą wymagali więcej wyjaśnień i że będą zajmować się kwestiami dla samego case'u marginalnymi. Może jednak zdarzyć się i tak, że zadaniem case'u ma być nabycie przez studentów umiejętności sortowania, oceniania i strukturalizowania informacji. 
     
  2. skomplikowanie zawartości
     Zbyt wielowymiarowe sytuacje lub sytuacje, w których należy brać pod uwagę zaawansowaną wiedzę z różnych dziedzin mogą sprawdzić się, gdy osobami analizującymi przypadek są doktoranci lub magistranci. Studenci lat wcześniejszych wymagają mniej skomplikowanych case'ów. 
     
  3. skomplikowania języka
     Sam opis przypadku musi być dokonany językiem dostosowanym do tych, którzy będą go analizować. Osoby te powinny wcześniej zapoznać się z terminologią występującą w opisie case'u, chyba że celem case'u jest pokazanie, jakie problemy powstają, gdy osoby uwikłane w jakąś sytuację społeczną stosują różne rozumienia tych samych pojęć.
     
• przygotowanie się do omawiania case'u 
  Cała powyższa praca może pójść na marne, jeżeli prowadzący (moderator) nie ma jasnej wizji wykorzystania case'u. Gilliom (1977) sugeruje przygotowanie serii pytań opartych o następujące punkty:
  
  1. wyjaśnienie i zdefiniowanie kluczowych pojęć,
     
  2. wyjaśnienie opisanych zdarzeń, 
     
  3. ocena zachowań,
     
  4. implikacje (efekty, konsekwencje) zjawisk zaprezentowanych w case'ie,
     
  5. zastosowanie konkluzji do różnych okoliczności.

1. jedną z ważniejszych jest przytaczanie w case study opinii wyrażanych przez występujące w nim osoby,
   
2. inną konwencją jest pisanie case study w czasie przeszłym,
   
3. kolejną, jest wykluczenie autora case'u jako osoby występującej w opisie przypadku,
   
4. wreszcie, przy pisaniu case study, autor powinien unikać zamieszczania własnych wniosków.